پنجشنبه , نوامبر 23 2017
کتاب هویت ایرانی احمد اشرف

بررسی کتاب هویت ایرانی از احمد اشرف

عنوان کتاب هویت ایرانی: از دوران باستان تا پایان پهلوی
نویسنده احمد اشرف
زبان کتاب فارسی
ناشر نشر نی
تاریخ چاپ 1395-تهران
تعداد صفحه 264
شابک 0ـ450ـ185ـ964ـ978

درباره کتاب

کتاب هویت ایرانی در واقع مجموعه مقالاتی با همین عنوان در دانشنامه ایرانیکا است که توسط آقای احمد اشرف استاد جامع شناسی و تاریخ اجتماعی ایران، نگاشته است. جناب آقای حمید احمدی با ترجمه ی این مقالات از انگلیسی به فارسی کتاب «هویت ایرانی» را توسط نشر نی منتشر کرده اند.

کتاب هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی
کتاب هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی

هویت ملّی و قومی، مانند دیگر پدیدارهای اجتماعی، مقوله‌ای تاریخی است که در سیر حوادث و مشی وقایع تاریخی پدیدار می‌شود، رشد می‌کند، دگرگون می‌شود و معانی گوناگون و متفاوت پیدا می‌کند. از این‌رو از عوامل گوناگونی که برای تعریف قوم و ملت، قومیت و ملیت و هویت قومی و ملی در نظر آمده، همچون نژاد و سرزمین، دولت و تابعیت، زبان و سنت مشترک فرهنگی و ریشه‌های تاریخی، دین و ارزش‌های اجتماعی، اقتصاد و روابط تولید، هیچ‌کدام یا هیچ مجموعۀ مشخصی از آنها را نمی‌توان ملاکی عام برای تعریف و تمیز قوم و ملت و هویت قومی و ملی دانست. در خصوص هر قوم یا ملت، در هر دوره‌ای مجموعه‌ای از چند عامل اهمیت می‌یابد و سیر حوادث و مشی وقایع تاریخی آن را دگرگون می‌کند. هویت قومی و ملی امری طبیعی و ثابت نیست که پایه‌های مشخص و تغییرناپذیر داشته باشد، بلکه پدیداری است که گذشته از عناصر عینی و آفاقی، ریشه در تجربه‌های مشترک و خاطرات و تصورات جمعی مردم دارد؛ در دورۀ تاریخی معینی ابداع می‌شود، خاطرات تاریخی در ارتباط با آن شکل می‌گیرد یا خاطرات فراموش‌شده در آن احیا می‌شود، قبالۀ تاریخی برایش ثبت می‌شود و در سالگردها و سال‌روزها به حیاتش ادامه می‌دهد.

هویت قومی که دوران پیش از تاریخ همچنان تدوام داشته است، ریشه در احساس تعلق به طایفه و تیره و قبیله و قوم و ایل دارد. افراد یک قوم یا طایفه که نیا و آداب و رسوم و کلانتران و کدخدایان مشترک دارند، در سرزمین معین زندگی می‌کنند، هم‌زبان‌اند، با یکدیگر در زمینه‌های اقتصادی هم‌یاری دارند، برای دفاع از منافع جمعی قوم و قبیله می‌جنگند و معمولا با نام معین و هویت جمعی مشخص از اقوام و طوایف دیگر متمایز می‌شوند. در واقع این احساس بسیار قدیمی قومیت و ایلیت را می‌توان از عناصر تاریخی هویت ملی در عصر جدید دانست.

اما هویت ملی در حالی که با هویت قومی بستگی‌هایی دارد، از پدیدارهای تاریخی عصر جدید است که در جریان پیدایش دولت‌های ملی در دو قرن گذشته در سراسر جهان شکل گرفته است.

هویت ملّی و قومی از تصور تمایز و رویارویی میان «ما» یا «خودی‌ها» در برابر «دیگران» یا «بیگانگان» نشئت می‌گیرد: ایران در برابر انیران (که در زمان ساسانیان رواج گرفت) ایران در برابر توران (به مفهوم اسطوره‌ای و تاریخی و بعدها به منزلۀ سرزمین مردمان ترک‌تبار)، ایران در برابر روم (نوعی تعبیر اسطوره‌ای و واقعی که در خصوص یونان و روم و بیزانس یا روم شرقی و امپراتوری عثمانی به کار می‌رفت)، عجم، عمدتا ایرانی در برابر عرب، تاجیک (فارسی‌زبانان) در برابر ترک، ایران در برابر هند (از زمان صفویه) و ایران در برابر فرنگ (اروپا).

این احساس دوگانگی میان «ما و دیگران» اگر در حد اعتدال و معقول باشد می‌تواند همچون نیرویی برای هم‌یاری و اعتلای فرهنگی ظاهر شود و اگر به قلمرو تعصبات و دشمنی‌ها و کینه‌توزی‌های ملّی و قومی و نژادی درآید یا به بهانۀ چالش با تعصبات ملّی و قومی، به نفی و انکار و تمسخر میراث فرهنگی خویش بنشین، نیرویی ویرانگر خواهد شد، زایندۀ شمنی و ستیزه‌جویی.

در این کتاب پس از بررسی فشردۀ دیدگاه‌های مربوط به هویت قومی و ملّی، که بازسازی هویت ایرانی را در دوران ما شکل داده و به تصویر کشیده‌اند، تحول تاریخی هویت ایرانی در دوران پیش از اسلام، سده‌های میانۀ اسلامی تا دوران صفویه، پیدایش هویت «شیعی ایرانی» در دورۀ صفوی و سرانجام پیدایش تطور و هویت ملّی ایرانی در قرن‌های نوزدهم و بیستم میلادی بررسی و تحلیل می‌شود.

بخش های از کتاب «هویت ایرانی» را می توانید از اینجا در سایت تخصصی تاریخ اسلام مطالعه کنید.

درباره نویسنده آقای احمد اشرف

آقای احمد اشرف استاد تاریخ اجتماعی ایران در دانشگاه کلمبیا و دبیر دانشنامه ایرانیکا است
آقای احمد اشرف استاد تاریخ اجتماعی ایران در دانشگاه کلمبیا و دبیر دانشنامه ایرانیکا است

استاد احمد اشرف متولد 1313 هجری شمسی و استاد جامع شناسی و تاریخ اجتماعی ایران در دانشگاه کلمبیاست. دانشگاه کلمبیا صفحه ای را به معرفی آقای احمد اشرف اختصاص داده و در مورد فعالیتهای ایشان می نویسد:«احمد اشرف نویسنده و جامعه‌شناس ایرانی است که در دانشگاه‌های پنسیلوانیا، کلمبیا، پرینستون و تهران، به تدریس جامعه‌شناسی و تاریخ اجتماعی ایران پرداخته‌است.» جناب آقای احمد اشرف یکی از بانیان اصلی دانشنامه ایرانیکا محسوب می شوند و مقالات مختلفی را در این دانشنامه به رشته تحریر درآورده اند.  از جمله مهم ترین موضوعات مطرح‌شده در آثار او عبارت‌اند از: سلسله‌مراتب اجتماعی در ایران، سنت و مدرنیته، هویت ملی ایرانیان، روابط زراعی در ایران و رهبری کاریزماتیک و حکومت تئوکراتیک (دین‌سالار) در ایران پس از انقلاب.

پروفسور اشرف در هیئت ویراستاران نشریاتی چون مطالعات ایران، ژورنال بین‌المللی سیاست، فرهنگ و جامعه و ایران‌نامه به کار مشغول بوده‌است و از سردبیران ارشد دانشنامهٔ ایرانیکا می‌باشد. مقالاتی چون «هویت ایرانی» در طول تاریخ و «نظام طبقاتی» در ایران (به‌همراه علی بنوعزیزی) از تألیفات او در دانشنامهٔ ایرانیکا است.

آثار تألیف‌شده یا ترجمه‌شده به فارسی

  • موانع تاریخی رشد سرمایه‌داری در ایران: دورهٔ قاجاریه، تهران: انتشارات زمینه، ۱۳۵۹.
  • احمد اشرف، علی بنوعزیزی، طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران. تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۸۸. ترجمهٔ سهیلا ترابی فارسانی.
  • احمد اشرف، یرواند آبراهامیان، همایون کاتوزیان، جستارهایی دربارهٔ تئوری توطئه در ایران. تهران: نشر نی، ۱۳۸۶. ترجمهٔ محمدابراهیم فتاحی.

فهرست مطالب کتاب هویت ایرانی

  1. مقدمۀ مترجم
  2. مقدمه
  3. فصل نخست: مفاهیم و نظریه‌ها: هویت ایرانی به سه روایت
  4. فصل دوم: شکل‌گیری «ایدۀ ایران و هویت ایرانی در ایران باستان»/ گراردو نیولی
  5. فصل سوم: «تاریخ ایدۀ ایران»: هویت ایرانی در دورۀ هخامنشی و اشکانی (پارتی)/ شاپور شهبازی
  6. فصل چهارم: هویت تاریخی و فرهنگی ایران در دورۀ اسلامی
  7. فصل پنجم: هویت ایرانی در دورۀ فرمانروایی ترکان
  8. فصل ششم: دوران صفوی: عصر دین و وطن
  9. فصل هفتم: هویت ایرانی در قرن نوزدهم و بیستم میلادی
  10. فصل هشتم: پیدایش ناسیونالیسم دولتی در دوران پهلوی
  11. نتیجه‌گیری

یک نظر

  1. I really liked your article post. Really Great.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *